Tekerlek rulman ve burç tipleri

Tekerleğin dingil (aks) üzerinde dönmesini sağlayan parçaya yatak denir. Yatak tipi; tekerleğin ne kadar kolay itileceğini, ne kadar yük taşıyacağını ve ne kadar bakım isteyeceğini doğrudan etkiler. Aynı sırt malzemesine sahip iki tekerlek, yatak tipine göre çok farklı itme kuvveti isteyebilir.

Düz burç (kaymalı yatak)

Tekerleğin göbeği dingil üzerinde doğrudan ya da bir burç (plastik, poliamid, pirinç ya da çelik kovan) üzerinde kayarak döner.

• Avantajı: Basit, ekonomik, nem ve kire karşı az hassas.
• Dezavantajı: Yuvarlanma direnci yüksektir; ağır yükte itmek zorlaşır.
• Uygun kullanım: Hafif mobilya, seyrek yer değiştiren eşyalar, düşük hız.

Sıcak ortamlar için ısıya dayanıklı burçlu tekerlekler de üretilir.

Makaralı rulman

Göbeğin içinde dingile paralel dizilmiş küçük silindirler (makaralar) bulunur.

• Avantajı: Yüksek yük taşır, darbeye dayanıklıdır, burca göre çok daha kolay itilir.
• Dezavantajı: Bilyalı rulman kadar hafif dönmez; düzenli yağlama ister.
• Uygun kullanım: Atölye ve depo arabaları, ağır yük, orta sıklıkta kullanım.

Bilyalı rulman

Göbeğe, bilyalı rulmanlar (çoğunlukla iki adet) yerleştirilir.

• Avantajı: En düşük yuvarlanma direnci; sessiz ve hafif çalışır, sık ve uzun mesafe harekette yorulmayı azaltır.
• Dezavantajı: Daha pahalıdır; açık tip rulmanlar ıslaklık ve kire karşı hassastır.
• Uygun kullanım: Sık kullanılan arabalar, hastane ve otel ekipmanları, uzun mesafe taşıma.

Kapalı (contalı) bilyalı rulmanlar toz ve suya karşı korunmuştur; genellikle ömür boyu yağlıdır ve yıkanan ortamlarda tercih edilir.

Konik rulman

Ağır serilerde, bilyalı yatak ve çanak yerine konik makaralı hassas rulman kullanılır. Ekstra ağır yükleri taşır; rulman yatakları ve bilyalar uzun ömür için sertleştirilir. Ağır şartlarda çalıştığı için yağlama nipeli (gresörlük) bulunur.

Büte rulman

Çok ağır castorlarda döner tablanın üstündeki yük, bilya ve çanak yerine büte (eksenel) rulmanla taşınır; altta ise konik rulman bulunur. Bu düzen, binlerce kilogramlık yükte bile tablanın rahat dönmesini sağlar. Kama'nın 5100, 5700 ve 6700 serileri bu yapıdadır.

Yağlama nipeli (gresörlük)

Gresörlük, rulman ya da burç yatağının dışarıdan gres tabancasıyla yağlanmasını sağlar. Kama'nın kılavuzuna göre:

• Döküm tekerlerdeki burç yataklar sık yağlama ister; bu yüzden gresörlük takılır. Küçük çaplı ve plastik yataklı tekerlerde yağlama gerekmez.
• Masuralı yataklar montajda yağlanır, normal şartlarda bakım istemez. Ağır sanayi tekerlerinde ve döküm gövdeli tekerlerde ömrü uzatmak için gresörlük bulunur; plastik gövdelilerde gerekmez.
• Bilyalı rulmanlar genellikle kendi yağını koruyan kapaklı tiptir; gresörlüklü tekerlerde yağın rulmana ulaşması için iç kapakları çıkarılmıştır.

Fırınlar için sinter burç, dizi bilyalı yatak ve naylon yatak gibi özel yataklar da kullanılır.

Karşılaştırma

Yatak tipi	İtme kolaylığı	Yük	Bakım
Düz burç	Düşük	Hafif–orta	Az
Makaralı rulman	Orta	Orta–çok ağır	Düzenli yağlama
Bilyalı rulman	Yüksek	Orta–ağır	Az (kapalı tipte çok az)

Döner tabla yatağı

Döner castorlarda tekerleğin yanı sıra döner tabla da bir yatağa sahiptir. Tablanın altındaki bilya yuvası tekerleğin yön değiştirmesini kolaylaştırır. Hafif castorlarda tek sıra, ağır hizmet castorlarda çift sıra bilya kullanılır. Döner tabla boşluk yapmaya ya da sıkışmaya başladığında castorun değişmesi gerekebilir; bakım için Tekerlek bakımı ve değişim zamanı yazısına bakın.

Sık sorulan sorular

İlgili ürünler

• Castor tekerlekler